Efendi ve kölenin kurban halleri

0
17
REKLAM    
Efendi ve kölenin kurban halleri
 
‘Açlık’ın yönetmeni Steve Mcqueen’in yeni filmi ‘12 Yıllık Esaret’ bugün vizyona girdi. Fonda kölelik sisteminin yarattığı eşitsizlikleri izlediğimiz film, efendi – köle ilişkisi içinden her iki tarafın da kurban olma hallerine odaklanıyor.

‘Açlık’ filmiyle tanıdığımız Steve Mcqueen’in yeni filmi “12 Yıllık Esaret” bugün vizyona girdi. 19. yüzyıl Amerika’sındaki kölelik koşullarına mercek tutan film, gerçek bir hikayeden yola çıkıyor. Filmde efendi – köle ilişkisinin yarattığı sorunlar içinden seslenen Mcqueen, her iki tarafında bu ilişki karşısında kurban olma hallerini ele alıyor. Fonda kölelik sisteminin yarattığı eşitsizlikler olsa da yönetmenin asıl anlatmak istediği bu koşullara maruz kalan efendi ve kölenin yaşadığı travmalar. ‘12 Yıllık Esaret’ bu yönüyle de köleliği anlatan diğer filmlerden ayrılıyor. Bu yıl Altın Küre’de dram dalında yılın en iyi filmi seçilen ‘12 Yıllık Esaret’, 9 dalda da Oscar adayı.

Uyandığında o artık bir köle

“12 Yıllık Esaret”, köleliğin hüküm sürdüğü 19. yüzyılın Amerika’sında özgürlüğüne kavuşmuş siyahi Solomon’un hikayesini anlatır. New York’ta ailesi ile birlikte yaşayan Solomon, her şeyin yolunda gittiği bir anda kendini köle tacirlerinin elinde bulur. Baygın bir şekilde tutsak edilen Solomon, uyandığında elleri ve ayakları zincirlidir. Önce ne olduğunu anlamaz. Her şeyi anladığında ise Beyaz Saray’ın gölgesinde imdat çığlıkları atsa da o artık bir köledir. Tarım ekonomisinin hüküm sürdüğü Güney eyaletlerindeki tarlalarda köle olarak çalıştırılmak üzere yola çıkarılır.

Kırık keman umudun sonu

Yolda birlikte götürüldükleri kişilerle direnme üzerine tartışmalar yürütür ama Solomon’un film boyunca takındığı tavır, yetenekleri ölçüsünde kölelikten kurtulma çabasıdır. Kemanı ise bu yeteneğini ortaya koymanın önemli bir göstergesi. Keman, beyazları eğlendirmenin aracı iken bununla birlikte bireysel kurtuluş umuduyla iç içe olan bir olgu olarak hikayeye yön verir. Solomon, yakalandıktan sonraki ilk şoku atlattıktan sonra bilgisi ile pratik işlerde efendisine kolaylıklar sağlayarak kurtuluş çareleri arar. Ama gelinen noktada bu çabaların boşa olduğunu kırdığı kemanı gösterir.

Köleliğin patolojisi

‘12 Yıllık Esaret’in köleliği anlatan diğer filmlerden farklı bir yanı var. Film, genel olarak köleliğin kötülüklerini göstermekten öte, köleliğin her iki tarafta yarattığı davranışlara odaklanır. Bir yanda efendinin kölelik koşullarını devam ettirmek için uyguladığı zorbalığın ortaya çıkardığı, diğer yanda ise köleliği içselleştirerek bireysel kurtuluş yöntemleri arayan kölenin gösterdiği patoloji üzerinde durur. Tarlalarda sürekli efendi değiştiren köleler, aynı zamanda efendilerin türlü hallerine de maruz kalır. Kimisi göreceli daha yumuşak başlı ama bu davranışlarının ölçüsü kölenin köle sınırlarını bilmesi. Solomon’un çiflikteki köle bir kadınla girdiği diyalog da ona efendisinin merhametinin ne olacağını açıkça gösterir.

Bastırılmış tutkular

Mcqueen, ‘Utanç’  ve ‘Açlık’ filmlerinde olduğu gibi yeni filminde de bastırılmış güdüler ve tutkuları öne çıkarır. Her ne kadar Solomon’u çevreleyen olaylar üzerinden şekillense de filmin odağında bastırılmış güdüler ve tutkuların dışarıya çıkan illetli hallerini izleriz. Bu tutku savaşları acımasız koşullarda her an ölümle baş başa olan kölelerle efendiler arasında yaşanır. Çiftlik sahibi Epps’in köle Patsey’e hastalıklı tutkusu ve eşinin bu tutku karşısında gösterdiği kıskançlık; duygularda yürüyen savaşın dış koşullardan ne kadar bağımsız yaşanabileceğini gösterir. Bunun yanında Patsey’in bu illetli tutku karşısında gösterdiği irade ise efendinin çaresizliğini bir kez daha ortaya koyar.
 

Nehir aktıkça ruhum cennete yükseliyor

‘12 Yıllık Esaret’ tek tek kurtulan ve kurtulurken de diğer kölenin kurtuluşunu yadsıyan kölelerin hikayesi aynı zamanda. Kendisini yetenekleri ile kurtarma inancı; örtük bir şekilde siyah derili yetenekli insanların köle olamayacağı, yeteneği olmayanların ise köle olabileceğini kaçınılmaz olarak tezler. Film böyle bir paradoks izlerken, bütün çabaları sonuç vermeyen Solomon, yine bir beyazın merhametli davranışı ile kurtulur. Onu kurtaran eşitlik ve özgürlük savunucusu Kanadalı usta Bass’dır (Brad Pitt). Mutlu sona bağlanan hikaye, geride koskaca kölelik sistemini bırakır. Bitiş sahnesi ise tarlarlarda çalışan siyahi işçilerin söylediği, içinde hüznü ve umudu barındıran şarkıdır: Nehir ak! Aktıkça ruhum cennete yükseliyor…

 

KÜNYE


Yön: Steve McQueen
Oyun: Chiwetel Ejiofor, Michael Fassbender, Lupita Nyong’o, Brad Pitt
Ülke: ABD
Yıl: 2013

 

Önder ELALDI / İSTANBUL

Reklam

ŞIROVE BIKE

Ji kerema xwe re şîrove bike!
Ji kerema xwe navê xwe binivîse